سرویس دورهای گیربکس اتوماتیک: چه زمانی و چرا باید روغن و فیلتر را عوض کنید؟
مقدمه: بسیاری از رانندگان به دقت تعویض روغن موتور را در فواصل منظم انجام میدهند، اما متأسفانه از سرویس دورهای گیربکس اتوماتیک غافل میمانند. این غفلت، اصلیترین دلیل کاهش عمر و خرابیهای زودهنگام گیربکسهای اتوماتیک است. روغن گیربکس و فیلتر آن، نقشی حیاتی در عملکرد نرم و طولانیمدت این قطعه پیچیده دارند. در این مقاله، به صورت جامع توضیح میدهیم که چرا و در چه فواصل زمانی باید این سرویس حیاتی را انجام دهید.
۱. چرا روغن گیربکس (ATF) باید تعویض شود؟
برخلاف روغن موتور که وظیفه اصلیاش روانکاری است، روغن گیربکس اتوماتیک (ATF) چندین وظیفه حیاتی دارد:
- انتقال قدرت هیدرولیک: برای درگیری کلاچها و تعویض دندهها.
- روانکاری و کاهش اصطکاک: محافظت از چرخدندهها و قطعات متحرک در برابر سایش.
- خنککاری: جذب و دفع حرارت تولید شده توسط اصطکاک داخلی گیربکس.
با گذشت زمان، این روغن دچار تغییرات زیر میشود:
- آلودگی: ذرات فلزی ریز حاصل از سایش داخلی و گرد و غبار به روغن اضافه میشوند.
- اکسیداسیون و کاهش خواص: حرارت بالا باعث کاهش خاصیت ویسکوزیته (غلظت) و از بین رفتن افزودنیهای حیاتی روغن میشود.
- کاهش فشار: آلودگیها و تخریب روغن، توانایی آن برای انتقال فشار هیدرولیک را کاهش داده و منجر به تقه زدن یا لغزش دنده میشود.
۲. زمانبندی طلایی تعویض روغن گیربکس
زمان تعویض روغن گیربکس به شدت به نوع گیربکس، شرایط رانندگی و توصیه سازنده خودرو بستگی دارد. با این حال، میتوان فواصل زیر را به عنوان یک راهنمای کلی در نظر گرفت:
۲.۱. توصیه عمومی (رانندگی عادی)
- خودروهای قدیمیتر (تا قبل از ۲۰۰۰): هر ۴۰,۰۰۰ تا ۶۰,۰۰۰ کیلومتر.
- خودروهای مدرن (ATFهای سنتتیک): هر ۸۰,۰۰۰ تا ۱۰۰,۰۰۰ کیلومتر.
نکته مهم: برخی از خودروسازان ادعا میکنند روغن گیربکس “مادامالعمر” است، اما متخصصان قویاً توصیه میکنند که برای تضمین سلامت گیربکس در طول عمر مفید خودرو، آن را تعویض کنید. “مادامالعمر” معمولاً به معنی طول عمر گارانتی خودرو است، نه عمر نهایی آن.
۲.۲. شرایط رانندگی سخت (Hard Driving Conditions)
اگر در شرایط زیر رانندگی میکنید، فواصل تعویض را کوتاهتر کنید (معمولاً بین ۴۰,۰۰۰ تا ۶۰,۰۰۰ کیلومتر):
- رانندگی زیاد در ترافیک سنگین (تولید حرارت بالا).
- بکسل کردن بارهای سنگین یا یدککشی مکرر.
- رانندگی در مناطق کوهستانی و شیبدار.
- آب و هوای بسیار گرم یا بسیار سرد.
۳. نقش فیلتر گیربکس و زمان تعویض آن
فیلتر گیربکس همانند فیلتر روغن موتور عمل میکند و وظیفه دارد ذرات آلودگی و فلزی را از مایع ATF جدا کند.
- اگر فیلتر کثیف شود: جریان روغن مختل شده، فشار هیدرولیک کاهش مییابد و این مسئله مستقیماً به لغزش دندهها و تقه زدن منجر میشود.
- زمان تعویض فیلتر: در اکثر موارد، توصیه میشود فیلتر گیربکس را همراه با هر بار تعویض روغن گیربکس عوض کنید. برای تعویض فیلتر معمولاً نیاز به باز کردن کارتل گیربکس است، بنابراین این دو سرویس بهتر است همزمان انجام شوند.
۴. روش صحیح تعویض روغن (ساکشن یا شستشو)
دو روش برای تعویض روغن گیربکس وجود دارد:
۴.۱. تعویض سنتی (Drain and Fill)
در این روش، روغن از طریق پیچ تخلیه کارتل خارج میشود (مشابه تعویض روغن موتور). در این حالت، تنها حدود ۴۰ تا ۶۰ درصد کل روغن گیربکس تعویض میشود و بخش زیادی از روغن قدیمی در تورک کنورتر و سوپاپ بدنه باقی میماند.
۴.۲. شستشو/فلاشینگ (Flushing)
در این روش، با استفاده از دستگاه مخصوص، روغن قدیمی به طور کامل خارج شده و روغن جدید به صورت همزمان جایگزین میشود. این روش مؤثرتر است، اما باید با احتیاط و توسط متخصص انجام شود، به خصوص در گیربکسهای بسیار قدیمی و کثیف که رسوبات ممکن است در اثر فشار دستگاه حرکت کرده و باعث گرفتگی شوند.
۵. نتیجهگیری
سرویس دورهای روغن و فیلتر گیربکس اتوماتیک یک هزینه نیست، بلکه یک سرمایهگذاری حیاتی برای جلوگیری از خرابیهای پرهزینه است. با رعایت فواصل توصیه شده و استفاده از روغن با کیفیت (مطابق با استاندارد خودرو)، میتوانید عملکرد گیربکس خود را در حد مطلوب حفظ کرده و از راحتی رانندگی اتوماتیک در درازمدت لذت ببرید. تأخیر در این سرویس، شما را به سمت تعمیرات اساسی سوق خواهد داد.
